logo funduszeeuropejskie logo www.powodz.gov.pl

Kontrast:

Czcionka:

A A A

O mapach

AGENDA

Podstawy prawne

Zakres map zagrożenia powodziowego

Zakres map ryzyka powodziowego

Wykorzystanie MZP i MRP


 

PODSTAWY PRAWNE

Mapy zagrożenia powodziowego (MZP) i mapy ryzyka powodziowego (MRP) sporządza się w oparciu o następujące akty prawne:

  1. Dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r.  w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (Dyrektywa Powodziowa);
  2. Ustawa Prawo wodne;
  3. Rozporządzenie Ministra Środowiska, Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Ministra Administracji i Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie opracowania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego (Dz. U z 2013 r. poz. 104), zwane dalej rozporządzeniem.

          Rozporządzenie w sprawie opracowania MZP i MRP

Zgodnie z ustawą Prawo wodne, za sporządzenie map odpowiada Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej. Natomiast mapy zagrożenia powodziowego oraz mapy ryzyka powodziowego od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych, przygotowują dyrektorzy urzędów morskich.

 

Wdrożenie Dyrektywy Powodziowej w I cyklu planistycznym nastąpiło poprzez sporządzenie:

  1. wstępnej oceny ryzyka powodziowego (WORP) do 22 grudnia 2011 r.;
  2. map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego do 22 grudnia 2013 r. (publikacja i przekazanie map organom administracji nastąpiło 15 kwietnia 2015 r.);
  3. planów zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszarów dorzeczy do 22 grudnia 2015 r. (rozporządzenia w sprawie planów zarządzania ryzykiem powodziowym z dnia 18 października 2016 r.).

Mapy zagrożenia powodziowego sporządza się dla obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi, wskazanych we wstępnej ocenie ryzyka powodziowego, tj. obszarów na których stwierdza się istnienie znaczącego ryzyka powodziowego lub jego wystąpienie jest prawdopodobne.

Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stanowią podstawę do opracowania planów zarządzania ryzykiem powodziowym i planowania nietechnicznych i technicznych działań przeciwpowodziowych, których celem jest ograniczenie negatywnych skutków powodzi dla zdrowia i życia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej.

Dyrektywa Powodziowa (art. 14 ust. 2) stanowi, że mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego są poddawane przeglądowi i w razie potrzeby aktualizacji do dnia 22 grudnia 2019 r., a następnie co 6 lat.

Nowa ustawa Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz. U. poz. 1566), która wchodzi w życie 1 stycznia 2018 r., zachowuje ważność map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego sporządzonych w I cyklu planistycznym (art. 555 ust. 2 pkt 4 i 5) i nakazuje ich przegląd do dnia 22 grudnia 2019 r. i w razie potrzeby aktualizację.

Nowa ustawa Prawo wodne (art. 169 – 170) określa ogólny zakres map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego. Natomiast szczegółowy zakres i wymagania dotyczące opracowywania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego, jak również skalę map, określa Rozporządzenie.

 

ZAKRES MAP ZAGROŻENIA POWODZIOWEGO

Na mapach zagrożenia powodziowego przedstawia się obszary o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia powodzi:

  1. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest niskie i wynosi 0,2% (raz na 500 lat) lub na których istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia ekstremalnego;
  2. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi raz na 100 lat (1%);
  3. obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi raz na 10 lat (Q 10%);
  4. obszary obejmujące tereny narażone na zalanie w przypadku:
    1. zniszczenia lub uszkodzenia wału przeciwpowodziowego,
    2. zniszczenia lub uszkodzenia wału przeciwsztormowego,
    3. zniszczenia lub uszkodzenia budowli piętrzącej.

Ponadto na mapach zagrożenia powodziowego przedstawia się:

  •  głębokość wody;
  •  prędkość wody i kierunki przepływu wody – dla miast wojewódzkich i miast na prawach powiatu oraz innych miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 000 osób.

Na mapach zagrożenia powodziowego przedstawia się głębokości i prędkości przepływu wody w klasach określających stopień zagrożenia dla ludzi i sposób oddziaływania wody na obiekty budowlane, zgodnych z Rozporządzeniem:

  1. głębokość wody:
    • h ≤ 0,5 m – wskazująca na niskie zagrożenie dla ludzi i obiektów budowlanych;
    • 0,5 m < h ≤ 2 m – wskazująca na średnie zagrożenia dla ludzi ze względu na możliwość ewakuacji na wyższe piętra, ale wysokie ze względu na straty materialne;
    • 2 m < h ≤ 4 m – wskazująca na wysokie zagrożenia dla ludzi;, zalaniu mogą podlegać nie tylko partery, ale również pierwsze piętra budynków;
    • h > 4 m – wskazująca na bardzo wysokie zagrożenia dla ludzi i bardzo wysokie zagrożenie wystąpienia szkód całkowitych;
  2. prędkość wody:
    • v ≤ 0,5 m/s – prędkość mała – woda ma niewielką zdolność oddziaływania na obiekty;
    • 0,5 m/s < v ≤ 1 m/s – prędkość średnia – woda ma umiarkowaną zdolność oddziaływania na obiekty i jest w stanie przemieszczać obiekty o niewielkich rozmiarach i masie, stanowi zagrożenie dla ludzi;
    • 1 m/s < v ≤ 2 m/s – prędkość duża – woda ma silną zdolność oddziaływania na obiekty i jest w stanie przemieszcza obiekty o stosunkowo dużych rozmiarach i masie, stanowi poważne zagrożenie dla ludzi;
    • v > 2.0 m/s – bardzo duża prędkość – woda ma bardzo silną zdolność oddziaływania na obiekty i jest w stanie przemieszczać obiekty o bardzo dużych rozmiarach i masie oraz naruszać strukturę obiektów statycznych, stanowi bardzo poważne zagrożenie dla ludzi.

Zgodnie z rozporządzeniem, wersje kartograficzne map zagrożenia powodziowego przygotowane są w dwóch zestawach tematycznych:

  1. Mapy zagrożenia powodziowego wraz z głębokością wody;
  2. Mapy zagrożenia powodziowego wraz z prędkościami przepływu wody i kierunkami przepływu wody (dla terenów wskazanych w Rozporządzeniu), odrębnie dla każdego ze scenariuszy powodziowych.

Gdy mówimy o obszarach, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi wynosi np. 1 % (czyli raz na 100 lat), należy przez to rozumieć, że do obliczeń wykorzystano przepływ wody (maksymalny) o wartości prawdopodobieństwa wystąpienia 1%. Przepływy te oblicza się na podstawie wartości maksymalnych przepływów rocznych, obserwowanych w wieloleciu (z co najmniej 30 lat) w danym przekroju wodowskazowym rzeki. Przepływ maksymalny o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% oznacza, że statystycznie takie natężenie przepływu może pojawić się w danym przekroju 1 raz na 100 lat. Nie oznacza to, że powódź o prawdopodobieństwie wystąpienia 1% występuje w odstępach stuletnich. Należy pamiętać, że jest to wielkość statystyczna, bazująca na danych historycznych.

Fragment mapy zagrożenia powodziowego wraz z głębokością wody
Fragment mapy zagrożenia powodziowego wraz z głębokością wody
Fragment mapy zagrożenia powodziowego wraz z prędkościami i kierunkami przepływu wody
Fragment mapy zagrożenia powodziowego wraz z prędkościami i kierunkami przepływu wody

Obszary zagrożenia powodziowego, przedstawione na mapach, uzyskuje się w wyniku matematycznego modelowania hydraulicznego. W procesie modelowania wykorzystuje się bardzo dokładne dane przestrzenne, pozyskane metodą lotniczego skaningu laserowego tj.: numeryczny model terenu, którego dokładność wysokościowa sięga 10 – 15 cm oraz numeryczny model powierzchni terenu. Na potrzeby sporządzenia map opracowywane są także nowe dane hydrologiczne, uwzględniające zjawiska powodziowe z ostatnich lat.

W związku z wykorzystaniem zupełnie nowych, dokładniejszych danych wejściowych do modelowania, obszary zagrożenia powodziowego mogą różnić się od obszarów wskazanych w studiach ochrony przeciwpowodziowej, wykonanych wcześniej przez dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej. Należy pamiętać, że studia ochrony przeciwpowodziowej dla odcinków rzek, dla których nie wykonano map w I cyklu planistycznym, zachowują ważność do czasu sporządzenia i przekazania właściwym organom map zagrożenia powodziowego, opracowanych w kolejnych cyklach planistycznych.

 

ZAKRES MAP RYZYKA POWODZIOWEGO

Dla obszarów wskazanych na mapach zagrożenia powodziowego sporządza się mapy ryzyka powodziowego.

Mapy ryzyka powodziowego określają wartości potencjalnych strat powodziowych oraz przedstawiają obiekty narażone na zalanie w przypadku wystąpienia powodzi o określonym prawdopodobieństwie wystąpienia. Są to obiekty, które pozwolą na ocenę ryzyka powodziowego dla zdrowia i życia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej, czyli grupy, dla których należy ograniczyć negatywne skutki powodzi zgodnie z celami Dyrektywy Powodziowej.

W tym celu na mapach ryzyka powodziowego przedstawia się w szczególności:

  1. Szacunkową liczbę mieszkańców, którzy mogą być dotknięci powodzią;
  2. Budynki mieszkalne i obiekty o szczególnym znaczeniu społecznym, których działanie może być utrudnione lub niemożliwe w związku z wystąpieniem powodzi tj.: szpitale, szkoły, przedszkola, żłobki, hotele, centra handlowo-usługowe, domy i ośrodki opieki społecznej, hospicja, zakłady karne, zakłady poprawcze, areszty śledcze, jednostki policji, jednostki straży pożarnej; Dla każdego budynku mieszkalnego oraz obiektu o szczególnym znaczeniu społecznym określa się średnią głębokość zalewu odrębnie dla każdego ze scenariuszy powodziowych, sklasyfikowaną następnie w dwóch przedziałach:
    • głębokość mniejsza lub równa 2m,
    • głębokość wody większa niż 2 m.
      Graniczna wartość głębokości wody 2 m została ustalona w związku z przyjętymi przedziałami głębokości wody i ich wpływu na stopień zagrożenia dla ludności i obiektów budowlanych.
  3. Rodzaje działalności gospodarczej wykonywanej na obszarach zagrożenia powodziowego, w postaci klas użytkowania terenu:
    • tereny zabudowy mieszkaniowej,
    • tereny przemysłowe,
    • tereny komunikacyjne,
    • lasy,
    • tereny rekreacyjno-wypoczynkowe,
    • użytki rolne: grunty orne i użytki zielone,
    • wody,
    • pozostałe
  4. Obszary i obiekty dziedzictwa kulturowego;
  5. Instalacje mogące, w razie wystąpienia powodzi, spowodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości:
    1. instalacje lub zespoły instalacji, na których prowadzenie jest wymagane uzyskanie pozwolenia zintegrowanego w rozumieniu art. 181 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25 poz. 150, z późn. zm.), w następujących kategoriach działalności przemysłowej: przemysł energetyczny, produkcja i obróbka metali, przemysł mineralny, przemysł chemiczny, gospodarki odpadami, inne rodzaje działalności, obejmujące: produkcja i przetwórstwo papieru oraz drewna, intensywny chów lub hodowla drobiu i świń, produkcja i przetwarzanie surowców roślinnych i zwierzęcych;
    2. zakłady przemysłowe, które nie wymagają pozwolenia, o którym mowa w pkt 1, a które mogą stwarzać zagrożenie, w tym zakłady będące zakładami o dużym ryzyku wystąpienia awarii albo zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii, w rozumieniu art. 248 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska;
  6. Obszary chronione:
    1. ujęcia wód - w tym przeznaczone do poboru wody przeznaczonej do picia przez ludzi,
    2. strefy ochronne ujęć wody,
    3. kąpieliska - zawarte w wykazie, o którym mowa w art. 34f ust. 2 ustawy – Prawo wodne (wyznaczone na mocy dyrektywy 76/160/EWG),
    4. obszary Natura 2000,
    5. parki narodowe oraz rezerwaty przyrody,
    6. ogrody zoologiczne;
  7. Potencjalne ogniska zanieczyszczeń wody w przypadku wystąpienia powodzi tj. zakłady przemysłowe, oczyszczalnie ścieków, przepompownie ścieków, składowiska odpadów, cmentarze;
  8. Wartości potencjalnych strat dla poszczególnych klas użytkowania terenu, tj. tereny zabudowy mieszkaniowej, tereny przemysłowe, tereny komunikacyjne, lasy, tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, użytki rolne, wody

Zgodnie z Rozporządzeniem, wersje kartograficzne map ryzyka powodziowego przygotowuje się w dwóch zestawach tematycznych:

  1. Mapa ryzyka powodziowego – Negatywne konsekwencje dla ludności oraz wartości potencjalnych strat powodziowych,
  2. Mapa ryzyka powodziowego – Negatywne konsekwencje dla środowiska, dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej, odrębnie dla każdego ze scenariuszy powodziowych.

Fragment mapy ryzyka powodziowego - negatywne konsekwencje dla środowiska,  dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej

Fragment mapy ryzyka powodziowego - negatywne konsekwencje dla środowiska, 
dziedzictwa kulturowego i działalności gospodarczej

Fragment mapy ryzyka powodziowego - negatywne konsekwencje dla ludności  i wartości potencjalnych strat powodziowych

Fragment mapy ryzyka powodziowego - negatywne konsekwencje dla ludności i wartości potencjalnych strat powodziowych

 

WYKORZYSTANIE MZP i MRP

Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego jako dokumenty planistyczne stanowią w praktyce nietechniczny środek ochrony przeciwpowodziowej mający na celu ograniczenie potencjalnych negatywnych konsekwencji powodzi. Celem powstania tych dokumentów jest właściwe zarządzanie ryzykiem jakie może stwarzać powódź dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, gospodarki.

Udostępnienie informacji o obszarach zagrożonych powodzią i poziomie tego zagrożenia, jak również wskazanie jakie ryzyko wiąże się z wystąpieniem powodzi na danym obszarze, z pewnością przyczyni się do podejmowania przez mieszkańców, jak również władze lokalne, świadomych decyzji odnośnie lokalizacji inwestycji. Każdy obywatel może sprawdzić, czy zamieszkuje obszar zagrożony powodzią, a jeśli tak, to jak bardzo jest zagrożony.

Mapy stanowią podstawę dla racjonalnego planowania przestrzennego na obszarach zagrożonych powodzią, a tym samym dla ograniczania negatywnych skutków powodzi.

Informacje zawarte na mapach będą również przydatne w reagowaniu i zarządzaniu kryzysowym w przypadku wystąpienia powodzi. Mapy mogą stanowić punkt wyjścia do prowadzania dalszych analiz niezbędnych do realizacji działań różnych organów administracji, w tym zarządzania kryzysowego.

Zakres danych zawartych na mapach z pewnością może stanowić element wspomagający wprowadzenie normatywów określających zasady ubezpieczenia ludzi i majątku trwałego na obszarach zagrożonych powodzią.

Jednak głównym celem opracowania map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego jest stworzenie podstaw do opracowania planów zarządzania ryzykiem powodziowym – ostatniego etapu wdrażania Dyrektywy Powodziowej. Mapy te będą skutecznym narzędziem pozyskiwania danych, podstawą ustanawiania priorytetów i podejmowania dalszych decyzji o charakterze technicznym, finansowym i politycznym dotyczących zarządzania ryzykiem powodziowym.